Grammatica Naslagwerk

Essentiële regels voor het eindexamen, gebaseerd op het examenpensum.

Accusativus cum Infinitivo (AcI)

Zinsbouw

De AcI wordt gebruikt om indirecte rede weer te geven. Het onderwerp van de bijzin staat in de accusativus en het werkwoord in de infinitivus. De tijd van de infinitivus geeft de tijdsverhouding aan ten opzichte van het hoofdwerkwoord. - Inf. Praesens: gelijktijdig - Inf. Perfectum: voortijdig - Inf. Futurum: natijdig

Voorbeelden

Dico eum venire.→Ik zeg dat hij komt.

Dico eum venisse.→Ik zeg dat hij gekomen is.

Dico eum venturum esse.→Ik zeg dat hij zal komen.

De Coniunctivus

Werkwoord

De coniunctivus (CON) wordt veel gebruikt in bijzinnen (modus subordinationis). In hoofdzinnen duidt hij een wens, mogelijkheid of aansporing aan. Belangrijke toepassingen: - Finalis (doel): ut/ne + CON - Consecutivus (gevolg): tam/ita ... ut + CON - Causalis (reden): cum + CON - Concessivus (toegevend): quamquam/cum + CON

Voorbeelden

Venit ut videat.→Hij komt om te zien (doel).

Tam fortis est ut vincat.→Hij is zo dapper dat hij wint (gevolg).

Cum haec dixisset, discessit.→Toen hij dit gezegd had, vertrok hij (tijd/causaal).

Gerundium vs Gerundivum

Werkwoord

Gerundium (GRD): Zelfstandig naamwoord (het ...-en). Heeft alleen meervoudsvormen in GEN/DAT/ACC/ABL. Gerundivum (GRV): Bijvoeglijk naamwoord (dat ...- moet worden). Congruent met een zelfstandig naamwoord. Vaak vertaald als verplichting: 'liber legendus est' = het boek moet gelezen worden.

Voorbeelden

Ars scribendi.→De kunst van het schrijven.

Liber legendus est.→Het boek moet gelezen worden.

Ablativus Absolutus

Zinsbouw

Een beknopte bijzin die losstaat van de rest van de zin (vandaar 'absolutus'). Bestaat uit een zelfstandig naamwoord + deelwoord (of naamwoord) in de ablativus. Vertaling: 'Nadat...', 'Omdat...', 'Terwijl...', 'Doordat...'.

Voorbeelden

Hostibus victis, Romani laeti erant.→Nadat de vijanden verslagen waren, waren de Romeinen blij.

Caesare duce, vincemus.→Met Caesar als leider, zullen we winnen.